Izvor: Vijesti

revUstavni sud je, polovinom tekućeg mjeseca, odbio kao neosnovan tužbeni zahtjev manjinskih akcionara lokalne velike kompanije da se poništi odluka Vrhovnog suda, odnosno Apelacionog, koji je “zaključio da nema ovlašćenje da naloži akcionarskom društvu da emituje nove akcije sadašnjim vlasnicima”. Pozitivno je da su se, konačno, sudije počele ozbiljno baviti ekonomskim pitanjima u slučajevima gdje je veoma važno, zbog buduće prakse, odlučivati “duhom” propisa, posebno kada je “slovo” propisa bilo intenciono strukturirano da bude “fleksibilno” za poslove lokalnih insajdera (čitati: podvučeno narandžastim).

Rekapitulirano, tamo negdje početkom 90-ih, taman na početku godina ničim zasluženih sankcija, sistemski je odlučeno da se pristupi registraciji dioničkih društava, sadašnjih akcionarskih. Preduzećima se, zakonskim okvirom, pružaju različite mogućnosti da putem radničkih internih i eksternih upisa, do niza drugih modela, kreiraju početne veličine akcijskog kapitala. Potom, iako su knjige već imale jasne podatke, centralizovano/eksterno se preporučuje/nameće obaveza da se izvrši procjena imovine preduzeća kako bi se “tržišno ispravljao” akcijski kapital.

Ova procjena je imala jedini cilj, a to je da se nominalno (čitati: pojavno) poveća vrijednost akcijskog kapitala preduzeća, u cjelosti netačnim i stručno neodrživim postupkom: na osnovu mišljenja unajmljenih kompanija iz regiona/CG u vrijeme najvećeg obezvređenja ondašnje valute (sjetite se vremena milionskih stopa inflacije) i u vrijeme odsustva bilo kakvog tržišnog poređenja za izabrane vrijednosne veličine imovine privrednih subjekata u CG, utvrđivano je da je imovina određenog preduzeća xxx dinara, odnosno po zvaničnom kursu na dan dostavljanja procjene xxx DEM. Navedenim koracima se posljedično, automatski, suprotno zakonima i najboljoj poslovnoj globalnoj praksi, vrijednost akcijskog kapitala izjednačavala sa vrijednošću imovine.

Jednostavnije, imate zgradu, koja je do juče u knjigama vrijedila €1; utvrđuje se, uz angažman konsultanata, nova procijenjena vrijednost od €8; razlika se direktno upisuje kao nova vrijednost akcija, nominalno povećavajući vrijednost akcijskog kapitala. Obična matematika računovodstvene, ali i ekonomske struke kaže da ta razlika ne može uvećavati vrijednost akcije, što je kod nas slavodobitno urađeno i nažalost dalje se radi, nego taj podatak (€7) samo ukazuje da dato preduzeće ima dobru/novu vrijednost imovine, bar u trenutku procjene, a definisana razlika se unosi u revalorizacione rezerve, koje nemaju zakonsku “moć” da mijenjaju ni broj ni vrijednost akcija pojedinačno.

Početkom 2002. godine, na zvanične spiskove dvjestotinjak preduzeća ponuđenih za tendersku i vaučersku privatizaciju u CG, retroaktivno se upisuju vrijednosti reprocijenjenog akcijskog kapitala u DEM/€, potpuno zanemarujući legalnu definiciju prakse da su se knjige vodile u dinarima, valuti koja je imala šest zvaničnih obezvređivanja do novembra ‘99. godine, kada je izašla iz naše poslovne prakse. Znači, u zvanične depozitarno-agencijske knjige unijeta je nepravilna vrijednost akcijskog kapitala privrednih društava.

Pojedini novi vlasnici, nakon ulaska u naše kompanije, biraju najoptimalnije, legitimno i stručno rješenje – angažovati udarne revizorske kuće, primijeniti međunarodna računovodstvena pravila i utvrditi realno stanje svih bilansnih pozicija. Domaći investitori su, vođeni strahom i netačnim savjetima, ostali da ćute jer kafana nije dala zeleno svjetlo da mogu da zaštite “svoje investicije”. Internacionalni investitori odlučuju da ukinu netačno stanje i da, u knjigama, iskažu akcijski kapital kompanije u realnim okvirima, odnosno u novosvedenoj vrijednosti po akciji i ukupnoj sumi. Ova nova vrijednost nije izmišljena, nego uzima u obzir ukupne dvodecenijske promjene na poziciji vlasničkih akcija koje su imale osnova u zakonu, što ih je, posljedično, svodilo na značajno manje veličine. Ona velika brojka s početka se naravno “izbrisala”, “pretvorila u vazduh”, ali ne zato “što su nas oni prevarili” nego zato što se u knjige unose realne, a ne sanjane vrijednosti. Stoga je, nedavno, sud pravilno odlučio da odbije zahtjeve manjinskih akcionara, pošto je vrijednost, broj akcija koje su imali ranije, a koje vuku korijene vlasništva iz nepravilnih determinanti ondašnjeg dvojakog upisa, bili lažni.

Opisano je sistemski i zabrinjavajući krah niza profesija. Kojih? Izaberite po nahođenju.

P.S. Zato je ova rečenica Caneta Partibrejkersa primjenjiva i na ove nevažne ekonomske teme: “Čovek se štimuje celoga života u potrazi za harmonijom svog akorda koji ga predstavlja celom svetu.”