Izvor: Prosvjetni rad

radenkaOd Podgorice, preko Lećea, Rima, Venecije, Antverpena, do Vinče… “Promjena sredine je svaki put značila novi početak: bilo je potrebno adaptirati se i dokazati se, steći nove prijatelje, upoznati njihove navike, jezik i kulturu”, objašnjava mlada naučnica.

Radenka Krsmanović (Podgorica, 1975) diplomirala je 1999. na Odsjeku za elektroniku Elektrotehničkog fakulteta u Podgorici. Magistrirala je u italijanskom gradu Leće (2001) sa tezom “Faze teških metala u pepelu elektrana na mazut: Istraživanje sa skenirajućom elektronskom mikroskopijom”. Pola godine provela je u ENEA Casaccia, poznatom rimskom istraživačkom centru. Doktorske studije započinje u Veneciji, nakon dvije godine odlazi za Belgiju, gdje je u junu ove godine odbranila disertaciju “Strukturna karakterizacija novih optičkih materijala”. Uskoro će početi da radi kao istraživač na Institutu za nuklearne nauke u Vinči.

Na profesionalne planove i razvoj Radenke Krsmanović donekle su uticale “objektivne okolnosti”, mnogo više istraživačka temeljitost i rezultati rada zahvaljujući kojima je i postala ime u svijetu nauke.

– Nakon diplomiranja, htjela sam da nastavim postidiplomske studije na matičnom fakultetu. No, to je bilo vrlo teško izvesti, najviše zbog neorganizovanosti plana i programa studija. Počinjem da radim kao sistem-inženjer u Republičkom sekretarijatu za razvoj. Ubrzo, u septembru 2000. godine, odlazim za Leće. Nije bilo nekog konkretnog razloga da baš Italiju izaberem kao destinaciju niti elektronsku mikroskopiju kao oblast istraživanja. Postdiplomske studije na Visokom univerzitetskom institutu za interdisciplinarne studije (Istituto Superiore Universitario di Formazione Interdisciplinari – ISUFI) bile su, u stvari, prva prilika koja mi se ukazala za usavršavanje u inostranstvu i htjela sam da je iskoristim. Ovoj odluci uveliko je doprinio i status žena-inženjera u Crnoj Gori koji, bar prije šest godina, nije bio nimalo zavidan.

Eksperimentalni dio magistarskog rada obavljala je u rimskom centru ENEA Casaccia, odakle je stigla i prva ponuda da nastavi istraživanja:

– Amelia Montone i Marko Vitori-Antisari, moji tadašnji mentori, glavni su “krivci” što sam ostala u polju elektronske mikroskopije. Kao dobitnica stipendije za mlade istraživače, u centru ENEA ostala sam šest mjeseci. Ovoga puta predmet istraživanja bile su karbonske nanocjevčice koje smo, uz pomoć metode električnog pražnjenja između grafitnih elektroda, prvi uspješno sintetisali u tečnim sredinama: vodi i tečnom azotu.

Iz vječnog grada put je vodi u centar negdašnje Mletačke republike. Na Odsjeku za fizičku hemiju Univerziteta Ca’ Foscari u Veneciji radi kao stipendista na projektu vezanom za karakterizaciju novih materijala (poput nanokristalnih fosfora i zlatnih nanoštapića) pomoću elektronske mikroskopije. Tamo 2002. počinje i doktorske studije. Nakon dvije godine prelazi u Belgiju, na Odsjek za fiziku Univerziteta Antverpen, gdje rad na doktoratu nastavlja u grupi EMAT (Electron Microscopy for Material Science), prestižnom evropskom centru za elektronsku mikroskopiju:

– Moram pomenuti svog mentora prof. dr Gustava van Tendeloa, veliko ime elektronske mikroskopije, koji je pratio i usmjeravao moje istraživanje i omogućio mi da ostanem u njegovoj grupi, sa obezbijeđenom doktorskom stipendijom Univerziteta Antverpen.

Doktorski rad Radenke Krsmanović fokusiran je na utvrđivanje mehanizama uspješne sinteze nano-strukturnih luminescenih materijala dopiranih sa rijetkom zemljom:

– U protekloj deceniji ovi luminescentni sistemi su intezivno proučavani, sa naročitim interesom za primjenu u optici, telekomunikacijama i rasvjeti, a odnedavno i za ravne ekrane i bio-senzore. Predmet mog istraživanja bile su dvije različite klase materijala: nano-kristalni oksidni fosfori (Y3Al5O12, Gd3Ga5O12, i Sc2O3) i staklena keramika sa ZrO2 nano-kristalima obogaćenim rijetkim zemljama. Njihovu strukturu, morfologiju i sastav uspješno sam ispitala koristeći difrakciju X-zraka, skenirajuću elektronsku mikroskopiju, transmisionu elektronsku mikroskopiju, visokorezolucioni TEM i relativne spektroskopske tehnike. Dobijeni rezultati poslužili su za poboljšanje metoda sinteze, sa ciljem da se obezbijedi njihova industrijska proizvodnja.

Pod njenom istraživačkom lupom (bolje reći, mikroskopom) sada je karakterizacija bio-polimera dobijenih od jedne vrste palme, koji sadrže “jezgro-omotač” metalne nanočestice. Takođe, nastavila je da ispituje luminescentne nano-materijale. Ovoga puta riječ je o vanadatima obogaćenim rijetkim zemljama.

Željela je da se poslije završenih doktorskih studija vrati u Podgoricu, da bude u svom rodnom gradu, sa porodicom i prijateljima:

– U toku ovih šest godina nisam imala nikakvu matičnu instituciju iza sebe, tako da sam svuda nastupala sama i imala jedino svoj rad kao garanciju. Promjena sredine je svaki put značila novi početak: bilo je potrebno adaptirati se i dokazati se, steći nove prijatelje, upoznati njihove navike, jezik i kulturu. Dolaskom na EMAT došla sam u kontakt sa savremenom tehnologijom i sa velikim imenima elektronske mikroskopije, tako da sam uživala u eksperimentima i u izradi doktorskog rada. Zato moj odlazak iz Crne Gore vidim kao veliko pozitivno iskustvo, koje mi je omogućilo da napredujem kako na profesionalnom tako i na ličnom planu. Nažalost, na Univerzitetu Crne Gore nije bilo ništa atraktivno ni adekvatno što bi me navelo da tamo nastavim da se bavim naukom. Drugi je problem u tome što je Univerzitet Crne Gore još uvijek dosta zatvoren, što “gaji” svoje kadrove, pa nije lako vratiti se i započeti karijeru u tako maloj sredini. Nedavno sam prihvatila ponudu sa Instituta za nuklearne nauke u Vinči za radno mjesto istraživača. Nastaviću da se bavim ispitivanjem novih optičkih materijala, ali sada sa naglaskom na njihovoj sintezi i optičkoj karakterizaciji.

Iako bez detaljnijeg uvida u promjene režima studija na Univerzitetu Crne Gore po “Bolonjskom modelu”, dr Krsmanović ističe da smo imali relativno dobar sistem obrazovanja, ali da su bile potrebne izmjene, naročito u načinu sticanja praktičnih znanja i eksperimentalnom istraživanju:

– Nisam za to da se zdravo za gotovo prihvata sve što dolazi iz Evrope, jer i tamo nisu uvijek zadovoljni rezultatima reformi školstva. Takođe, kod nas su veliki problem materijalna sredstva, nedostatak opreme u laboratorijama; zaposleni su nezadovoljni svojim platama, studentske stipendije su smiješno male, tako da mi ne možemo da kopiramo evropske metode rada… Generalno, trend u Evropi je da sve manje mladih hoće da se bavi prirodnim i tehničkim naukama, a nivo znanja sa kojim se dolazi iz srednje škole opada iz godine u godinu. To, naravno, ne znači da fakulteti prirodnih i tehničkih nauka treba drastično da snize kriterijume da bi bili atraktivni za nove generacije. Mislim da je to sasvim pogrešna politika, jer je kod stvaranja visokoobrazovanog kadra mnogo važniji kvalitet nego kvantitet.

Advertisements